Prof. ġərifov Famil Həsən



Yüklə 4.4 Mb.

səhifə50/207
tarix30.04.2018
ölçüsü4.4 Mb.
növüDərs
1   ...   46   47   48   49   50   51   52   53   ...   207
: book
book -> MahirəNərimanqızı
book -> Microsoft Word diplomatiya az doc
book -> O’rta Maxsus Kasb-hunar kollejlarida pedagogik fanlarni o’qitishda keys-stadi texnologiyasidan foydalanishning ilmiy –pedagogik asoslari
book -> Bitiruv malakaviy ishi

106

 

 



şəkər 20,4 q/100sm

3

 ə qalxır. Bu qatılıq nisbi şəkərdir. Şirədə şəkər 20 q/100sm



3

 

olanda  tutaq  ki,  bir  gilədə  1  qram  olan  şəkər  şirədə  şəkər  20,4  q/100sm



3

  olan 


vaxtı çəki etibarı ilə 0,9 qrama düşür- bu mütləq şəkərdir. 

Məhsulun orqanoleptiki qiymətləndirilməsi eyni zamanda dequstasiya  

adlanır.  Dequstasiya  sözü  dadma  yolu  ilə  məhsulun  keyfiyyətinin 

yoxlanmasıdır. 

Süfrə  üzümlərinin  dequstasiyası  məlum  sxem  əsasında  10  ballı  şkala  ilə 

aparılır: 

 I. salxım və şirənin xarici görünüşü (balla) 

2.0  -  salxım  və  gilə  gözəlliyinə,  ölçüsünə,  forma  və  rənginə  görə  olduqca 

gözəldir; 

1,5 - salxım və gilələri gözəldir, kifayət qədər iridir

1,0 - salxım və gilə xarici görkəminə və iriliyinə görə ortadır; 

0,1- salxımın xarici görkəmi çox pisdir və gilələri çox xırdadır. 

Dequstasiya zamanı salxımın qeyri bərabər inkişafı və gilələrin qeyri-bərabər 

yetişməsi,  salxımın  sıxlığı,  gilələrin  noxudlanma  dərəcəsi  və  xarab  olması 

diqqətdə olmalıdır. 

II.


 

Gilənin dad və aromatı (balla)  

5,0 - şəkər və turşuluğu ahəngdar olmaqla xoşa gələn dadı; 

4,0 – xoşa gələn aromatlı, ahıngdar dadlı; 

3.0 – dad adidir, ancaq kifayətləndiricidir

2,0  –  dad  ahəngdar  və  xoşagələn  deyil,  turşuluq  tez  nəzərə  çarpır, 

büzüşdürücüdür və s. 

1,0- dad xoşagələn olmadığına görə sort təzə halda yemək üçün yaramır. 

Hər  bir  üzüm  sortunun  özünə  məxsus  aromatlı  olur,  ancaq  heç  vaxt  dadları 

eyniləşdirmək də olmaz. Bəzi sortlarda (Muskatlar, İzabella) aromat seçilir. Belə 

sortlar üçün aromatlıq və onun əlamətləri qeyd edilməlidir. Hər şeydən əvvəl lətin 

şirəliliyi və konsistensiyası (xırtıldayan, selikli, qeyri müəyyən), qabığın incəliyi, 

toxumun 

lətdən 


asanlıqla 

ayrılması, 

toxumun 

iriliyi, 

sonra 

isə 


qiymətləndirilməlidir. 

Yeyilən  üzüm  ən  yaxşı  ləzzəti  o  vaxt  verir  ki,onun  tərkib  hissələrindən 

şirinlik, turşuluq, toxum, qabıq və s. ayrıca hiss edilməsin. Şəkərliliyi eyni olan 

üzüm sortlarında turşuluğu az olanlar daha şirin hiss olunur.  

III. qabıq və lətin konsistensiyasının xüsusiyyətləri (balla); 

3.0-  yeyilən vaxtı ağızda o qədər də hiss olunmur, yəni qabıqla lət bir hesab 

olnur, qabıq kobud deyil (Katta-kurqan), ləti ətli-şirəlidir

2,0  –  qabıq  az  hiss  olunur,  ağızda  xırda  hissəciklərə  bölünür,  ləti  bərkdir, 

ancaq kobud deyil

1,5 – qabıq və lət orta dərəcədədir, yeyilən vaxtı xoşagəlməz təsir bağışlamır. 




107

 

 



1.0

 

–  qabıq  qalındır,  kobuddur,  şirəli  lətdən  kisə  şəklində  asanlıqla  ayrılır 



(İzabella); 

0,1  –  qabıq  qalındır,  kobuddur,  ləti  əriyən  kimidir,  seliklidir,  gilədə  toxum 

çox olur. 

Süfrə üzümünün qiymətləndirilməsi üzrə dequstasiya vərəqi. 

 

 



SS 

 

 



Sortları

n adı 


10 ballı sistemlə keyfiyyətin qiyməti 

Salxım 


vı gilənin 

xarici 


görünüşü 

(gözəlliyi) 

(0,1-2,0) 

Gilənin 


dadı və 

aromatı 


(1,0-

5,0) 


Qabıq və 

lətin 


xüsusiyyətləri 

(0,1-3,0) 

 

Ümumi 


bal 





 

Məhsulun uzaq məsafəyə daşınmasında salxımın nəqliyyata davamlılığı təyin 



edilməlidir. Salxımın nəqliyyata davamlılığı laboratoriya sınaqları və eksperiment 

daşımaları ilə təyin edilir. 

Bu  məsələ  üzrə  M.M.Avidzbanın  son  ümumiləşdirmələrinə  görə  üzüm 

salxımının  nəqliyyata  davamlılığının  öyrənilməsinin  ilkin  metodikası  İ.N. 

Prostoserdova  məxsusdur.  Sonralar  P.T.Bolqarev,  A.İ.Tişenko  və  J.V.Biyukova 

düzəltdikləri cihazlar əvəzolunmaz vasitə hesab edilir (hər göstərici üçün 100 gilə 

götürülür,  yəni  10  salxımın  hərəsindən  10  gilə  götürülür).  Sonralar  bu  cihazlar 

V.Y.  Birykova,  S.Y.Ceneyev  və  N.K.Kondo  tərəfindən  xeyli  təkmilləşdirilərək 

gilənin nəqliyyat davamlılığı düstrunu işləyib hazırlamışlar: 

K

1



 

Brada: K


1

- nəqliyyata davamlılıq 

A-gilənin saplaqdan qopma qüvvəsi, q 

V- gilənin deşilməsinə sərf olunan qüvvə, q 

S-gilənin əzilmə qüvvəsi, q 

Müəyyən  edilmişdir  ki,  K,60-70-ə  bərabər  olduqda  nəqliyyata  davamlılıq 

aşağıdır; 75-95arasında olduqda, orta ; 95-dən yuxarı olduqda yüksəkdir. 

Eksperimental  daşımaların  təşkili  üçün  sorta  və  varianta  tipik  salxımlardan 

10-12  standart  qutu  qablaşdırılır  və  onlar  ,  (avtomobil,  vaqon  və  gəmi)  orta 

hissəsində yerləşdirilir. Hər bir qutunun üz tərəfində ―təcrübə‖ sözü yazılır, qabın 

netto və bruttosu göstərilir. 

Göndərilən məhsul nəzərdə tutulan məntəqəyə çatdıqda üzümə əmtəə qiyməti 

verilir (birinci və ikinci  sortlar, eləcə də çıxdaş məhsula əsasən  itki  hesablanır). 

Hər bir qutu üzrə ayrıca uçot aparılır. 




108

 

 



 

Fenoloji müĢahidə və onun əhəmiyyəti 

Fenoloji  müşahidənin  aparılmasında  məqsəd  üzümlükdə  görülən  işlərin 

təqvim  müddətini  bilməkdir.  Təcrübələrdə  üzüm  bitkisinin  böyüməsinə  və  illik 

inkişaf  siklinin  keçməsinə  təsir  göstərən  amillər  üzrə  uçot  işləri  və  bunların 

əsasında  fenoloji  müşahidələr  aparılmalıdır.  Ayrı-ayrı  vegetasiya  fazalarının 

iqlim şəraiti ilə uyğun öyrənilməsi daha faydalı olur. Fenoloji müşahidələr hər il 

vegetasiya  fazalarının  başlanması  və  fazanın  gedişatında  aqrotexniki  tədbirlərin 

təqvim  müddətləri  qeydə  alınır.  Bu  məlumatların  orta  çoxillik  yekunu 

təsərrüfatda görülən işlərin düzgün qruplaşdırılmasina kömək edir.  

İlin  ayrı-ayrı  fəsillərində  meteoroloji  şəraitdən  asılı  olaraq  üzümlüklərdə 

xəstəlik və zərərvericilər fəaliyyət göstərir. Bu və ya digər şəraitdə bu vəziyyət az 

və çox məhsul alınmasının səbəblərini aşkar etməyə imkan verir. 

Fenoloji  müşahidə  xarakterik  üzümlükdə  aparılmalıdır.  Xarakterik  üzümlük 

dedikdə  birinci  növbədə  bitkinin  qida  mühiti  və  aqrofonun  səviyyəsi,  sonra  isə 

becərmə  sistemləri  nəzərdə  tutulur.  Fenoloji  müşahidə  məlumatlarında  bitkinin 

böyümə  şəraiti:  torpaq,  relyef,  qrunt  sularının  yerləşmə  dərinliyi,  kolun  yaşı  və 

gücü  öz  əksini  tapmalıdır.  Söz  yox  ki,  qida  ilə  lazımınca  təmin  olnmayan 

torpaqlarda  bitkinin  boy  və  məhsuldarlıq  göstəriciləri  xeyli  aşağı  olacaq  və  bu 

fonda  da  fenoloji  müşahidə  məlumatlarının  dürüstlüyünü  əks  etdirməyəcək. 

Əvvəlki  bəhslərin  birində  qeyd  etmişdik  ki,  quru  budama  gec  aparılan  kollarda 

tumurcuqların  oyanması  ləngiyir.  Bu  nöqteyi-nəzərdən  xarakterik  üzümlükdən 

söhbət açılır.  

Təcrübənin və müşahidənin xarakterindən asılı olaraq müxtəlif miqdarda kol 

müşahidə  obyekti  kimi  qəbul  edilə  bilər.  Aşağıdakı  cədvəldə  göstərildiyi  kimi 

ayrı-ayrı fazaların başlanğıc və sonu qeyd olunur, daha dəqiqi isə fazaya kütləvi 

keçid tarixləri də yer almalıdır. 

 

 

 



Fenoloji müşahidə cədvəli 

 

 



 

Üzüm 


sortu 

və 


 

Şirə 


hərəkəti 

 

Gözcü



yün 

açılması 

 

Çiçəkl


əmə 

Gilənin 


əmələ

 



lm

əsini


ba

şlanğıcı



 

Gilələ


ri

ye



ti

şməyə


 

ba

şlama



 

Gilələ



ri

n tam 


ye

ti

şməsiyı



z r

əngini


görün


məsi

 

Yarpaqd



payız 


rənginin 

görünməsi 

Zoğla



n ye



ti

şməsi


 



Dostları ilə paylaş:
1   ...   46   47   48   49   50   51   52   53   ...   207


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə