“Щяр бир алим гиймятлидир. Анъаг нязяриййяни тяърцбя иля бир



Yüklə 1,02 Mb.

səhifə11/43
tarix30.12.2017
ölçüsü1,02 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   43

elm və texnologiya varlı xalqların imtiyazıdır.

Başqaları elmi tərəqqini israfçılıq sayır və

düşünürlər ki, onunla ölkə üçün daha vacib və

daha həyati məsələləri həll edəndən sonra da

məşğul olmaq mümkündür. İnkişaf etməkdə

olan və yetərincə varlı ölkələrin bəziləri hesab

edirlər ki, tərəqqi üçün bazanı inkişaf etmiş

ölkələrdə istehsal olunmuş texnologiyaların

satın alınması yolu ilə də təmin etmək olar. Bu

cür yanaşmalar kiçik, ən yaxşı hallarda isə

ortasəviyyəli, bir qayda olaraq, böyük

institutlar və elmi qruplar tərəfindən deyil,

fərdi qaydada əldə olunan elmi nailiyyətlərə

gətirib çıxarır. Bu cür mürəkkəb problemlər

onunla bir az da çətinləşdirilir ki, bir çox

şüarlar, verilişlər, hesabatlar, bütövlükdə

situasiya haqqında təsəvvür verməyərək,

yalnız lokal istehlak problemini işıqlandırırlar.

İnsan fikrinin məhdudlaşdırılması. Əsl

tərəqqi əsas problemlərin birgə həllində iş

bilən insanların iştirakını tələb edir. Qərbdə bu

işdə bu biliklər və ideyalar mübadiləsində

müxtəlif sahələri təmsil edən həm cavan, həm

də yaşlı insanlar iştirak edirlər. Yekun olaraq

cəmiyyətin bu və ya başqa sahəsində nələrin

edilməli olduğu ilə bağlı dəqiq tövsiyələr

hazırlanır. Bir çox inkişaf etməkdə olan

ölkələrdə bu cür yanaşma kağızda bəyan

edilsə də, praktikada işləmir. Bunun səbəbləri

çoxdur: həm iyerarxik zehniyyətlər, həm də

yaşlı nəslin birinciliyi sistemi insanlara öz

fikirlərini sərbəst ifadə etməyə imkan vermir.

Baxmayaraq ki, Qərb demokratiyaları

idarəetmənin yeganə uğurlu modeli deyil,

problemlərin demokratik həlli təcrübəsinin

olmaması kollektiv insan şüurunu boğur,

qanunvericilik bazasının tərəqqisini daraldır,

insan potensialını əngəlləyir.

Konstitusiya hüququ və fanatizm. Çaş -

qınlıq və xaos bəşəriyyətin əhəmiyyətli bir

hissəsi tərəfindən dinin vacib həqiqətlərinin,

etik, mənəvi və humanist dəyərlərin başa

düşülməməsindən və təhrif edilməsindən

doğur. Dünyada yaşayan bir milyarda yaxın

müsəlman üçün, məsələn, İslam Müqəddəs

Quranda həmin dəyərləri tam və dəqiq ifadə

edir. Quran bəşəriyyətin varlığı və birliyinə,

anadan olandan ölənədək insan həyatına, hətta

elmə və biliklərə aid təməl həqiqətlərini aydın

ifadə edir. “Oxu!” – Peyğəmbərin birbaşa

vəhylərinin birinci surəsinin birinci sözü məhz

budur (Quran, 96:1). Bir çox başqa surələrdə

də biliyin, elmin və təlimin vacibliyindən

danışılır. Peyğəmbərin hədislərindən birində

deyilir: “Allah cənnətin yolunu bilik axta rış -

larında səyahət edən hər kəs üçün asan etdi”.

Lakin bilik axtarışı birinci pillədir. Quran

vurğulayır ki, uğur və inkişaf uğrunda müba -

rizədə əsas rol insanların özlərinə məxsusdur:

“Həqiqətən, Allah, bunu özləri etməyənə qədər,

heç bir insanın vəziyyətini yaxşılaşdırmaz”.

Bütün birliklər və dinlər özlərində

müəyyən fanatizm elementi də daşıyır, lakin

əgər bu fanatizm qanun səviyyəsinə

qaldırılmışdırsa, milli təhlükəsizlik üçün

təhlükə yaradırsa, birlik son nəticədə iflasa

uğrayır. Situasiyanın dünya iqtisadiyyatındakı

nəhəng qeyri-bərabərlik fonunda özünün

uzlaşdırılmamış siyasəti və aqressiv kütləvi

informasiyası ilə Qərbin başçılığı gərgin ləş di -

rir. Bu fon dini və mədəni dəyərlərin itirilməsi

və ya təhrif olunması üçün real şərait yaradır.

İşsizliklə birgə o, tərəqqinin kəskin şəkildə

inkar edilməsinə gətirib çıxarır, narazılığı və

ümidsizliyi dağıdıcı məcraya yönəldir.

Bu çoxtərəfli problemlərin həlli üçün bəs

nə lazımdır? Ümumi mənzərəni çərçivələyən

çoxsaylı mədəni və dini motiv səbəbindən

cavab bayağı ola bilməz. Bununla belə, mən

inanıram ki, yuxarıda adları çəkilən dörd amil

göstərir ki, aşağıdakı vəzifələri həll etməklə

əhəmiyyətli tərəqqiyə nail olmaq mümkündür:

1) savadsızlığın ləğv edilməsi, qadınlara

23

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013




cəmiyyətdə aktiv rol verilməsi və təhsil

sistemində islahatların keçirilməsi yolu ilə

insan ehtiyatlarının gücləndirilməsi; 2) milli

konstitusiyaların fikir azadlığını təmin etməli,

bürokratiyanı minimuma endirməli, insan larda

inam doğuran qanunlar sistemini yaratmalı

konstitusiya olması məqsədilə dəyişdirilməsi;

3) elmi bazanın inkişafı. Tərəqqinin sonuncu

tərkib hissəsi inkişaf və dünya qloballaş 

-

masına daxil olma üçün böhranlıdır və buna



görə də həmin hissəni daha ətraflı müzakirə

etmək lazımdır.

Uğurlu olması üçün sağlam elmi struktur

öz komponentlərinin – elmi bazanın, texnolo -

giyanın və cəmiyyətin qarşılıqlı əlaqəsinə

əsaslanmalıdır. İlk olaraq, elmi baza haqqında.

Onun əsasını qabiliyyətli olanlar üçün xüsusi

təhsilin təşkil edilməsi, gənc alimlərə öz baca -

rıqlarını üzə çıxarmaq imkanı verən ali səviy -

yəli mərkəzlərin mövcud olması, biliklərdən

ölkənin (bəlkə də, bütün dünyanın) sənayesi

və iqtisadiyyatı üçün faydalı şəkildə istifadə

edilməsi üçün elmi baza məktəb və univer -

sitetlərdə ümumi təhsil sistemi ilə sıx qar şılıqlı

münasibətdə inkişaf etməlidir. Təd qiqatların

elmi mədəniyyətdə qəbul olunmuş, əmək 

-

daşlıq və həqiqət axtarışlarında ümumi səylər



tələb edən etikaya uyğun aparılması üçün

kiçik də olsa, elmi bazanın olması mütləqdir.

Elmi tərəqqidə əminliyin dərk edilməsi və

ölkəsinə görə qürur hissi cəmiyyətin maarif -

lənməsinə şərait yaradır.

24

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013






Dostları ilə paylaş:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   43


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə