Kitabın nəşrinə göstərdiyi köməyə görə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı



Yüklə 7,73 Mb.

səhifə122/306
tarix14.09.2018
ölçüsü7,73 Mb.
1   ...   118   119   120   121   122   123   124   125   ...   306

inkişaf etməkdə olan ölkələrin əsas ixrac malları üzrə qiymətlər indeksinin 

tədricən  aşağı  düşməsi  meyli  bu  göstəricinin  1990-cı  illərin  ortasında  zirvə 

həddinə  çatmasından  sonra  başlamışdır.  2002-2003-cü  illərdə  malların  böyük 

əksəriyyətinin  qiyməti  əsasən  dünyada  iqtisadi  fəallığın  zəifləməsi  nəticəsində 

aşağı düşmüşdür. Qeyri-yanacaq mallarının qiymətləri metal və faydalı qazıntılar 

kimi mal qrupları üzrə əhəmiyyətli tərəddüdlərin baş verməsi ilə, ildə orta hesabla 

2%  ucuzlaşırdı.  Artım,  enerji  daşıyıcılarının  qiymətinin  bahalaşması,  habelə 

Avropa  İttifaqının  iqtisadiyyatında  canlanmanın  təsiri  nəticəsində  2004-cü  ilin 

əvvəlindən səciyyəvi hala çevrilmişdir (cədvəl 12.2). 

12.2-ci cədvəldə verilən məlumatlar təhlil edilərkən nəzərə alınmalıdır ki, 

1980-2009-cu  illərdə  xammalın  əsas  növlərinin  qiymətinin  dinamikası  həmin 

uzun  dövr  ərzində  dünya  üzrə  işgüzarlıq  mərhələsinin  dinamikası  ilə  heç  də 

həmişə həmahəng olmamışdır və bunu yuxarıda qeyd etmişdik. Burada bir neçə 

xüsusiyyəti fərqləndinnək olar: bir sıra hallarda idxal qiymətlərinin ucuzlaşması 

böhranlı  enmədən  əvvəl  baş  vermiş,  lakin  əksər  vəziyyətlərdə  bu  ucuzlaşma 

müvafiq  enməni  müşayiət  etməmişdir.  Belə  ki,  1990-1999-cu  illər  dünya 

iqtisadiyyatının kifayət qədər sürətli inkişafı fonunda qiymət dinamikasının ləng 

yüksəlməsi  dövrü  olmuş,  xammalın  idxalında  artım  meyillərinin  yaranmasına 

imkan  vennişdir.  Amma  sənaye  xammalının  qiymətlərinin  bahalaşması  cüzi 

olmuşdur. Beləliklə, qiymətlərin dinamikasında yeni yüksəliş meyli yalnız XXI 

əsrdə, qiymət mexanizmi balansı neoliberalizmin zərbələri altında ciddi surətdə 

pozulduqda yaranmışdır. 

Bununla yanaşı, bir sıra amillərin təsiri nəticəsində (ABŞ və Çinin artan 

iqtisadiyyatının  xammala,  o  cümlədən  enerji  resurslarının  bütün  növlərinə 

tələbatının getdikcə çoxalması) enerji daşıyıcılarının qiymətləri sürətlə artmaqda 

davam edirdi. 

Başqa özəllik bundadır ki, adətən qiymətlərdəki sıçrayış  əvvəlcə inkişaf 

etməkdə  olan  ölkələrdə  baş  verir  və  enerji  daşıyıcılarının,  xüsusilə  də  neftin 

qiymətlərinin də analoji surətdə bahalaşacağının müəyyən əlamətidir. Güman ki

dünya  iqtisadiyyatının  çox  yüksək  templərlə  artımı  (2000-ci  ilin  sonunadək, 

habelə 2001 və 2002-ci  illərdən sonra) neftin qiymətinin fomıalaşması amilinə 

(OPEC-in  hərəkətləri  nəzərə  alınmadan)  çox  güclü  tərzdə  təsir  göstənnişdir. 

Neftin  qiyməti  hətta  2001-2002-ci  illərdə  dünya  iqtisadiyyatında  ciddi  enmə 

dövründə baha olmuş və 2003-2004-cü illərdə heç bir təhlilçinin ehtimal etmədiyi 

halda 48-50 dollar səviyyəsinə qalxmış və 2008-ci ilin iyulunadək 

303 



artmaqda davam edərək, barrelə görə təqribən 150 ABŞ dollarına çatmışdır. 

Böhran dövründə, 2008-ci ilin payızında qiymət 50 dollaradək düşsə də, bu hal 

uzun müddət davam etməmiş, barrelə görə 100 dollardan yüksək səviyyədə 

bərqərar olmuşdur. 



Cədvəl 12.2 

1980-2010-cu illərdə xammalın, kənd təsərrüfatı məhsullarının və tropik 

bitkilərin əsas növləri üzrə bazar qiymətlərinin illik indeksi 

Xammalın 

(məhsulun) növü 

(1990-cı il 100% 

götürülür)

 

1980



 

1995


 

2000


 

2002


 

2003


 

2005


 

2008


 

2009


 

2010


 

Bütün xammal 

(məhsul) növləri

 

130,8



 

111,3


 

81,1


 

77,0


 

82,5


 

89,5


 

129


 

98

 



103

 

Ərzağın bütün 



növləri

 

160,5



 

115,8


 

82,9


 

82,5


 

86,4


 

92,5


 

125


 

110


 

45

 



Qida məhsulları və 

tropik bitkilər

 

160,8


 

112,0


 

81,8


 

80,1


 

85,2


 

86,4


 

118


 

95

 



99

 

Ərzaq



 

155,2


 

105,2


 

79,3


 

79,8


 

83,4


 

85,7


 

127


 

110


 

115


 

Buğda


 

128,7


 

130,7


 

87,1


 

110,7


 

68,5


 

70,2


 

95

 



90

 

93



 

Qarğıdalı

 

-

 



115,2

 

80,7



 

89,6


 

58,2


 

64,3


 

91

 



94

 

90



 

Düyü


 

151,0


 

112,0


 

71,0


 

66,7


 

85,6


 

87,5


 

115


 

92

 



85

 

Şəkər



 

228,4


 

105,8


 

65,2


 

54,9


 

102,1


 

103,1


 

140


 

135


 

130


 

Mal əti


 

190,0


 

74,9


 

76,1


 

83,4


 

151,4


 

156,2


 

160


 

175


 

170


 

Banan


 

72,1


 

84,7


 

80,9


 

101,5


 

93,4


 

95,8


 

120


 

105


 

101


 

istiot


 

115,7


 

211,4


 

242,2


 

128,5


 

83,5


 

92,4


 

105


 

35

 



93

 

Balıq



 

122,4


 

120,1


 

100,2


 

147,0


 

75,3


 

82,5


 

120


 

40

 



105

 

Soya paxlası



 

120,9


 

98,5


 

93,4


 

89,4


 

140,2


 

143,2


 

160


 

147


 

155


 

Tropik bitkilər

 

191,0


 

149,3


 

95,4


 

81,4


 

116,5


 

11,4


 

132


 

115


 

125


 

Qəhvə


 

185,2


 

164,0


 

106,3


 

67,6


 

112,5


 

117,9


 

128


 

119


 

125


 

Kakao


 

204,7


 

112,7


 

69,8


 

139,8


 

88,5


 

81,3


 

110


 

105


 

110


 

Çay


 

109,2


 

80,1


 

126,2


 

112,5


 

116,5


 

121,4


 

130


 

170


 

155


 

Tərəvəz, yağlı 

bitkilər

 

157,8



 

159,9


 

96,0


 

110,8


 

112,5


 

117,9


 

135


 

127


 

122


 

Soya paxlası

 

120,1


 

105,1


 

85,8


 

86,2


 

88,5


 

91,6


 

115


 

105


 

110


 

Soya yağı

 

133,7


 

139,7


 

75,6


 

101,5


 

112,4


 

117,8


 

127


 

117


 

124


 

Günəbaxan yağı

 

129,3


 

141,7


 

80,1


 

121,4


 

126,5


 

130,2


 

155


 

128


 

134


 

Yerfındığı yağı

 

89,1


 

102,8


 

74,1


 

71,3


 

74,5


 

77,4


 

104


 

82

 



56

 

Hind qozunun 



ləpəsi

 

196,4



 

190,1


 

132,1


 

115,4


 

121,4


 

128,5


 

141


 

128


 

131


 

Kokos yağı

 

200,4


 

199,0


 

133,8


 

125,1


 

130,4


 

135,4


 

152


 

139


 

141


 

Palma yağı

 

217,3


 

202,9


 

132,8


 

124,5


 

129,2


 

133,6


 

156


 

34

 



146

 

Kənd təsərrüfatı 



xammalı və 

materialları

 

96,4


 

113,4


 

74,8


 

68,1


 

71,2


 

76,4


 

99

 



94

 

86



 

304 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   118   119   120   121   122   123   124   125   ...   306


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə